وجود قوم های مختلف ایرانی نشانه ای بر هویت و اعتبار سرزمین آریایی ما ایران می باشد. هر کی از این اقوام با آداب و رسوم و فرهنگ های متفاوت سبب شناخته تر شدن ایران عزیزمان شده اند. در این مطلب با انواع قوم های ایرانی آشنا خواهید شد.

معرفی انواع قوم های ایرانی
وجود قوم های مختلف ایرانی در تلفیقی شگفت انگیز از تبارهای متعدد، نشانه ای بر هویت و اعتبار این سرزمین پرآوازه می باشند. سرزمین آریایی ما با تمام زیبایی های طبیعت چهار فصلش، دیاری آشنا برای تمام اقوام ایران است. این قوم ها با فرهنگ ها، آداب و رسوم و سنت های رنگارنگ بر زیبایی این پهنه زیبا افزوده اند.
در یک سرزمین واحد، رخساره های مختلفی تجلی بخش گوناگونی قومیت های آن بوده و اقوام ایرانی دست در دست یکدیگر داده و در پناه این کشور سلحشور، عنوان زیبای یک ایرانی را از آن خود ساخته اند. واژه قوم به مفهوم انسان هایی است که از بعضی جهات از جمله زبان، محل سکونت و … با یکدیگر وجه مشترک دارند.

ولی تعجب نکنید در صورتی که گفته شود؛ داشتن رنگ مو، حالت و رنگ چشم، روشنی یا تیرگی پوست و … یا به طور کلی نژاد مشترک هم عامل موثری است. همچنین اگر قوم منش سیاسی، فرهنگ و روابط اجتماعی خاصی داشته باشد، نقش قومیت پر رنگ تر می شود.
به طور کلی ایران سرزمین پهناوری است که انواع قوم های گوناگون از گذشته های دور در آن زندگی می کنند. بعضی از این اقوام ایرانی جزو نخستین ساکنان این کشور به حساب می آیند. بعضی اقوام حتی طی حملات متعدد در طول تاریخ توانسته اند اصالت خود را حفظ نمایند و در کنار آن به حفظ تاریخ و سنت های کشور ما کمک نمایند.

قابل ذکر است حدود دو هزار سال پیش از میلاد مسیح، آریایی ها در سه گروه مادها، پارس ها و پارت ها به ایران مهاجرت کردند. و نام ایران را به معنای دیار آریایی برگزیدند. ولی ایران با نژاد آریایی منحصر به فرد نمانده و در طول زمان به اقوام مختلف توسعه پیدا کرد. البته این تنوع قومیت، گاه در پی جنگ ها یا حمله ها و تسخیر کشور ایجاد شد.
حتی حمله اسکندر مقدونی و یا هجوم مسلمانان عرب، برخی از آن ها را پوشش می دهد. همچنین احتمال دارد گوشه ای از تشکیل قوم ها ناشی از حمله چنگیز خان مغول به کشور ایران باشد. ضمنا مهاجرت ترک های غزنوی و … نیز در شکل گیری قومیت های ایرانی و اقوام مختلف بی ارتباط نبوده و در صورتی که بخواهیم انواع قوم های ایرانی را نام ببریم باید به نژاد فارس، کرد، ترک، لر و بلوچ اشاره نماییم.

همچنین انواع قوم های ایران در اقوام قشقایی، شاهسون، بختیاری، مازنی، کرمانج، لک و تالشی ادامه می یابد و ضمنا اقوام عرب، ترکمن و گیلک نیز تا حدودی آن را تکمیل می کند. در ادامه این مطلب با برخی از انواع قوم های ایرانی آشنا خواهید شد.
قوم کرد
از جمله اصیل ترین و قدیمی ترین انواع قوم های ایرانی، قوم کردها می باشد که سومین قوم بزرگ ایران هم محسوب می شود. این قوم در کردستان بین کشورهای ایران، ترکیه، سوریه و عراق پراکنده هستند. این قوم بخش بزرگی از جمعیت ایران را شکل می دهند. در ضمن می توان اقلیت کرد را در کشورهای ارمنستان، آذربایجان و یا گرجستان پیدا کرد.
اکثر پژوهشگران تاریخی مشهور عقیده دارند کردهای امروزی از نوادگان قوم ماد و از ریشه آن ها هستند. قوم کرد به جنگاوری، سلحشوری، مهمان نوازی، جوانمردی، پهلوانی و شاد زیستن شهرت دارد.

اولین اشاره به قوم کرد در داستان قیام کاوه آهنگر بر علیه ضحاک در شاهنامه فردوسی بوده است. اکثر جمعیت کرد ایران در غرب کشور و کوهپایه های زاگرس سکونت دارند. استان های کردستان، ایلام، کرمانشاه، بخشی از ارومیه و خراسان از اصلی ترین شهرهای ایران هستند که کردها در آنجا زندگی می کنند.
ریشه زبان این قوم به پارسی قبل از حمله اعراب باز می گردد. این گویش تا حدود زیادی جزو اصیل ترین و بکر ترین گویش های زبان فارسی می باشد. البته زبان کردی خود به گویش های مختلفی از جمله کرمانجی، سورانی، اورامی، گورانی، زازاکی، کردی شمالی و کردی جنوبی تقسیم بندی می شود.
دین اکثریت قوم کرد اسلام بوده و بیشتر آن ها سنی و پیرو فقه شافعی هستند. سنت و رسوم مردم این ناحیه ریشه در باورهای باستانی ایرانی دارد.

باید اشاره کرد این قوم، افراد شادی هستند که با موسیقی زیبای کردی و برگزاری مراسمات جشن و سرو شناخته شده هستند. موسیقی و رقص این قوم بسیار پرطرفدار و محبوب است و اکثر حرکات در رقص های کردی حاوی پیام و نشانه ای است. همچنین لباس زنان کرد با تنوع بسیار یکی از شادترین و زیباترین پوشش های قومیتی ایران می باشد.
ناگفته نماند کردها افراد بسیار دلاور، شجاع و جوانمرد بوده و در طی جنگ ها به ویژه دفاع مقدس، ایرانیان بسیار به قوم کرد مدیون هستند.

قوم لر
این قوم در دوران قاجار، به علت کینه حکومت؛ دچار تغییرات زیادی شدند از جمله کوچ اجباری آن ها به استان قزوین می باشد. در دوره فتحعلی شاه نیز بخش های زیادی از سرزمین لرستان تحت تجزیه قرار گرفت. به طور کلی قوم لر در خطه غرب و جنوب غربی کشور سکونت دارند.

بخشی از این قوم یکجانشین بوده و بعضی دیگر کوچ نشین هستند. کوچ نشین ها به سه دسته لر بزرگ، ممسنی و لر کوچک تقسیم بندی می شوند. گویش قوم لر نزدیک ترین گویش به زبان فارسی است و در زبان پارسی میانه ریشه دارد. بعضی گویش ها شامل گویش لری خرم آبادی، تحت تاثیر زبان کردی نیز بوده اند.
قوم لر آمیخته ای از قبایل پیش از آریایی ها مانند عیلامی ها و کاسی ها می باشند. مذهب این قوم از سالیان دور و حتی قبل از صفویه تشیع بوده و این قوم با همه رسومات خود ، زبان بسیار نزدیک به فارسی قبل از اعراب و سبک زندگی شان جزو برترین انواع قوم های ایرانی محسوب می شوند.

قوم ترک
قوم اصیل دیگری که قسمت بزرگی از جمعیت ایران را تشکیل می دهد، ترک های ساکن ایران هستند. ایرانی های ترک زبان در اکثر مناطق شمال غربی و مرکز ایران پراکنده هستند. بیشترین جمعیت ترک زبان در شهرهایی مانند تبریز، ارومیه، اردبیل، مراغه، زنجان و خوی دیده می شوند. زبان آن ها ترکی آذربایجانی است که از زبان فارسی بیشترین تاثیر را گرفته است. در ضمن کلماتی از عربی و ترکی استانبولی هم در بین کلمات این زبان مشاهده می شود.

قوم ترک نیز جزو بزرگترین انواع اقوام ایرانی است که افرادی شجاع، سلحشور و متعصب دارد. این قوم در پذیرایی و مهمان نوازی بسیار معروف هستند و علاقه و تعلق خاطر آن ها به دین اسلام و مذهب تشیع ریشه در روح و روان همه آن ها دارد. عشق به امام حسین و مراسمات مذهبی گسترده در این قوم بسیار پر شور و پررنگ است. در ضمن این افراد بسیار وطن پرست هستند و به وطن خود عِرق خاصی دارند.
نمونه آشکار این حب وطن و وطن دوستی در ستارخان ؛سردار ایستادگی و مقاومت آذربایجان و مدافع مشروطیت دیده می شود. در ضمن اولین حکومتی که از نژاد ترک تشکیل شد و بر کشور ایران حکومت کرد، غزنویان هستند. همچنین قوم ترک زبان نسبت به زبان خود هم حساسیت زیادی دارند.

قابل ذکر است محل زندگی قوم ترک تنها به نواحی آذربایجان محدود نبوده و در استان های قزوین، همدان و گیلان هم سکونت دارند. در ضمن در شمال خراسان، استان فارس، مرکزی، تهران و قم هم پراکنده هستند. از جمله ترکی خراسانی، قشقایی (جنوب غربی کشور)، قزاقی(بین مردمان گرگان، بندر ترکمن و گنبد کاووس رواج دارد)، زبان خلجی، زبان ایل بچاقچی (در کرمان)
آذری ها بزرگترین قوم ترک زبان کشور، هستند و این بخش از ایران، در طی تاریخ با فراز و نشیب زیادی روبرو شده است و در مواردی از ایران جدا شده است. به این نحو بخشی که در حکومت عثمانی جدا شده بود بعد از جنگ های بسیار مجددا از آن ایران شد.

قسمت زیادی از آذربایجان هم در دوران قاجار به روسیه واگذار شد که بعد از فروپاشی شوروی، امروزه تبدیل به یک کشور مستقل شده است. به طور کلی پراکندگی ترک زبان ها در کشور زیاد بوده و در اکثر شهرها می توان ترک زبانان ایرانی را مشاهده کرد.
قوم بلوچ
از دیگر انواع قوم های اصیل و نام آشنای کشور، قوم بلوچ هستند. این قوم در بخش های بلوچستان ایران، پاکستان و افغانستان پراکنده اند. عده ای نیز به سایر کشورهای جهان مهاجرت نموده اند. زبان قوم بلوچ در دسته بندی زبان های اصیل ایرانی جای داشته و اکثر عقیده دارند که این قوم از مدت ها قبل از حمله اعراب به ایران ، در کشور حضور داشته اند.

از صنایع دستی مشهور قوم بلوچ می توان به سوزن دوزی اشاره کرد که در ایران و حتی سایر دنیا نیز شناخته شده می باشد. بیشتر افراد این قوم مذهب تسنن دارند و بخش شرقی و جنوب شرقی کشور را پوشش می دهند.
قوم ترکمن
قوم اصیل دیگر کشور ما قوم ترکمن می باشد که در بخش شرقی دریای خزر زندگی می کنند. قسمت هایی از استان گلستان و خراسان شمالی قوم ترکمن سکونت دارند. بیشتر مردم این قوم مسلمان بوده و پیرو مذهب حنفی هستند. قومیت ترکمن به مذهب و مراسمات مذهبی بسیار پای بند بوده که کاملا مشهود می باشد.
جالب است بدانید در این قوم جشنی به اسم آق قویون یا گوسفند سفید وجود دارد که با رسیدن هر مردی به سن ۶۳ سالگی به پاس بزرگداشت حضرت محمد در این سن برگزار می شود. این قوم شاخه ای از ترک های آسیای میانه می باشند و در گذشته بخشی از اقوام ترک محسوب می شدند. اکثرا کوچ نشین بوده و در سال های اخیر به یکجا نشینی روی آورده اند.

از لحاظ موسیقی قوم ترکمن بسیار غنی هستند و به پرورش اسب های گران قیمت و اصیل نیز معروف می باشند. قابل ذکر است قوم ترکمن، نسل به جا مانده از اجدادشان ترکمانان اُغُوز بوده ولی زبان آن ها انشعاب خاصی از ترکی اغوزی و زبان ترکمنی است.
همانطور که اشاره شد اسب نژاد ترکمن اصالت خاصی داشته و افراد این قوم در تربیت و پرورش اسب، بسیار متبحر و استاد هستند. در ضمن از صنایع دستی قوم ترکمن می توان به بافت قالی، نمد اشاره کرد که تجلی گاه خاصی دارد.

قوم عرب
در برخی منابع ذکر شده که سیر مهاجرت اقوام عرب به ایران مربوط به دوره اشکانی است. ولی با این حال در اواسط قرن نهم هجری، اعراب عشایری جدیدی وارد کشور شدند. این اعراب نیز به همراه سید محمد بن فلاح، رهبر مشعشعیان با اشغال هویزه وارد ایران شدند.
جالب است بدانید قوم عرب در خوزستان، به زبان عربی با چند لهجه خاص صحبت می کنند. لباس مردان عرب بلند بوده و به رنگ سفید تا مچ پای آنها می رسد. به این لباس دشداشه می گویند و البته زنان عرب نیز از عبا و شیله برای پوشش استفاده می کنند. در ضمن اعراب خوزستان، غالبا مذهب تشیع دارند.

البته پراکندگی جغرافیایی این قوم در منطقه از جنوب رامهرمز، بهبهان و دزفول آغاز می گردد. در ادامه تا سواحل خلیج فارس و اروند رود نیز امتداد می یابد. قابل ذکر است این منطقه وسیع شهرهای هویزه، خرمشهر، شوش، سوسنگرد و … را شامل می شود.
همچنین باید اشاره کرد پراکندگی این قوم به استان های فارس و کهکیلویه و بویر احمد نیز می رسد. همین طور در استان خوزستان، بوشهر، خراسان؛ هرمزگان، بوشهر و ایلام نیز سکونت دارند.
یکی از رسوم جالب در میان قوم عرب در جنوب کشور، قهوه خوردن سنتی و نحوه سرو آن در ظرفی به اسم دله می باشد. این مراسم در مکان های بدون درب که به مضیف معروف است، اجرا می شود. قوم عرب به طور عمده در جنوب غربی ایران زندگی می کنند.

جمع بندی
همانطور که در ابتدای مطلب اشاره شد انواع قوم های ایرانی بسیار زیاد بوده که در اینجا به بخشی از آن ها اشاره شد. همه این اقوام از لحاظ آداب و رسوم و فرهنگ و موسیقی با ارزش و قابل احترام هستند. به نوعی اقوام ایرانی سرمایه های بسیار باارزش کشور هستند که هر یک در هر جایی رنگی زیبا به کشور بخشیده است.
به منظور آشنایی با تاریخچه پرچم ایران و تاریخچه واحد پول ایران می توانید کلیک نمایید.
منبع : آرگا





















