تکثیر درخت گردو یکی از مهم ترین مراحل برای افزایش تعداد درختان و ایجاد باغ های گردو است گردو را می توان به روش های مختلفی تکثیر کرد، اما همه روش ها نتیجه یکسانی ندارند. انتخاب روش مناسب به هدف پرورش، شرایط آب و هوایی، نوع رقم و میزان دقت مورد نیاز بستگی دارد. برخی روش ها مانند کاشت بذر ساده تر هستند، در حالی که روش هایی مانند پیوند برای تولید نهال های باکیفیت و حفظ ویژگی های یک رقم اهمیت بیشتری دارند. در ادامه به بررسی روش های تکثیر درخت گردو می پردازیم. اگر می خواهید بدانید کدام روش برای تکثیر درخت گردو مناسب تر است و هر روش چه شرایطی دارد، در ادامه با انواع روش های تکثیر گردو و مراحل انجام آن ها آشنا می شوید.
روش های تکثیر درخت گردو
تکثیر درخت گردو به دو روش اصلی جنسی و غیرجنسی انجام می شود. در روش جنسی، درخت جدید از بذر به وجود می آید؛ اما در روش های غیرجنسی، از قسمت هایی مانند پیوندک یا جوانه یک درخت مناسب برای تولید گیاه جدید استفاده می شود. شناخت تفاوت این روش ها کمک می کند بری هر هدف، شیوه مناسب تری انتخاب شود.
تکثیر گردو از طریق بذر
کاشت بذر یکی از ساده ترین روش های تکثیر گردو است و برای افرادی که قصد دارند نهال گردو تولید کنند، روش قابل دسترسی محسوب می شود. در این روش، مغز گردو پس از طی مراحل لازم جوانه می زند و گیاه جدیدی ایجاد می کند. با وجود سادگی، نهالی که از بذر به دست می آید لزوما تمام ویژگی های درخت مادر را حفظ نمی کند. به همین دلیل، اگر هدف احداث باغ تجاری با یک رقم مشخص باشد، معمولا روش های تکثیر غیر جنسی مانند پیوند اهمیت بیشتری پیدا می کنند.
انتخاب بذر مناسب برای کاشت
کیفیت بذری که برای تکثیر انتخاب می شود، تأثیر زیادی بر سلامت و قدرت رشد نهال دارد. بنابراین نباید هر گردویی را به دلیل سالم بودن ظاهری برای کاشت انتخاب کرد. بهتر است بذر از درختی سالم، قوی و بدون نشانه های بیماری یا آفت انتخاب شود. درخت مادر باید رشد مناسبی داشته باشد و در شرایط آب و هوایی مشابه محل کاشت عملکرد قابل قبولی نشان داده باشد. گردوی مورد استفاده برای کاشت باید کاملا رسیده و سالم باشد و آسیب مکانیکی یا پوسیدگی نداشته باشد. بهتر است برای تهیه بذر از درختانی استفاده شود که صفات مطلوبی مانند رشد مناسب، باردهی خوب و کیفیت قابل قبول میوه دارند.
عملکرد مطلوب درخت مادر به تنهایی تضمین کننده باردهی نهال جدید نیست و عوامل مختلفی در آینده بر عملکرد آن تأثیر می گذارند؛ به همین دلیل درختان باغی که که با مشکل بار ندادن درخت گردو مواجه می شوند، باید از نظر شرایط رشد، تغذیه، گرده افشانی و سایر عوامل بررسی شوند. نباید انتظار داشت نهالی که از بذر به دست می آید دقیقا مشابه درخت مادر باشد، زیرا تولید مثل جنسی باعث ایجاد تنوع زنتیکی می شود.
آماده سازی بذر گردو برای جوانه زنی
بذر گردو برای جوانه زدن معمولا به یک دوره سرمادهی و رطوبت مناسب نیاز دارد. این مرحله که به آن طبقه بندی یا استراتیفیکاسیون سرد گفته می شود، به شکستن خواب بذر و فراهم شدن شرایط مناسب برای جوانه زنی کمک می کند. برای این کار بذرها در محیطی مرطوب و خنک قرار می گیرند تا شرایط لازم برای خروج از خواب را طی کنند. مدت و شرایط این مرحله می تواند با توجه به وضعیت بذر و روش مورد استفاده متفاوت باشد؛ بنابراین کنترل رطوبت و دما اهمیت زیادی دارد. اگر بذر بیش از اندازه خیس باشد، احتمال کپک زدگی و پوسیدگی افزایش پیدا می کند. از سوی دیگر، خشک شدن کامل محیط نیز می تواند روند آماده سازی بذر را مختل کند.
کاشت بذر گردو
پس از آماده شدن بذر، می توان آن را در بستر مناسب کاشت. خاک مورد استفاده باید زهکشی خوبی داشته باشد تا آب اطراف بذر باقی نماند و احتمال پوسیدگی کاهش پیدا کند. بذر باید در عمق مناسب قرار بگیرد و پس از کاشت، رطوبت خاک حفظ شود. آبیاری بیش از اندازه ضروری نیست و بهتر است میزان آب با شرایط خاک و دمای محیط هماهنگ باشد. نهال های جوان در نخستین مراحل رشد به مراقبت بیشتری نیاز دارند. کنترل علف های هرز، تأمین رطوبت کافی، جلوگیری از آسیب جانوران و بررسی نشانه های بیماری یا آفت از اقداماتی هستند که می توانند به استقرار بهتر نهال کمک کنند.در ادامه رشد نیز تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه اهمیت دارد و استفاده از کود برای درخت گردو باید با توجه به سن درخت، شرایط خاک و نیازهای تغذیه ای آن انجام شود.
تکثیر درخت گردو با پیوند
پیوند یکی از مهم ترین روش های تکثیر غیرجنسی گردو است و در تولید نهال های اصلاح شده و تجاری کاربرد زیادی دارد. در این روش، بخش مشخصی از یک درخت دارای صفات مطلوب روی پایه دیگری قرار می گیرد تا پس از اتصال، رشد خود را ادامه دهد. مزیت اصلی پیوند این است که می توان ویژگی های یک رقم مناسب را به نهال جدید منتقل کرد. در واقع اگر هدف تولید درختی با ویژگی های مشخص باشد، پیوند درخت گردو نسبت به کاشت بذر کنترل بیشتری در اختیار پرورش دهنده قرار می دهد. در تکثیر پیوندی معمولا دو بخش اصلی وجود دارد: پایه و پیوندک. پایه ریشه و بخش پایینی گیاه را تشکیل می دهد و پیوندک از درختی انتخاب می شود که ویژگی های مورد نظر را دارد.
انتخاب پایه و پیوندک درخت گردو
موفقیت پیوند تا حد زیادی به انتخاب درست پایه و پیوندک بستگی دارد. اگر این دو بخش از نظر سلامت و سازگاری شرایط مناسبی نداشته باشند، احتمال موفقیت پیوند کاهش پیدا می کند. پایه باید سالم، قوی و دارای سیستم ریشه مناسب باشد تا بتواند رشد قسمت پیوند شده را پشتیبانی کند. پیوندک باید از درختی سالم و دارای صفات مطلوب انتخاب شود و نباید از شاخه های بیمار یا آسیب دیده استفاده گردد. قطر و وضعیت پایه و پیوندک باید با روش پیوند مورد استفاده سازگاری داشته باشد. ابزار پیوند باید تمیز و تیز باشد تا برش ها تا حد امکان دقیق و بدون آسیب اضافی ایجاد شوند. محل پیوند باید به شکل مناسبی بسته و محافظت شود تا اتصال دو بخش به خوبی انجام گیرد.
زمان مناسب برای پیوند گردو
زمان پیوند یکی از عوامل مهم در موفقیت این روش است و نمی توان برای همه مناطق یک زمان ثابت تعیین کرد. شرایط آب و هوایی، وضعیت رشد پایه، روش پیوند و وضعیت پیوندک همگی در انتخاب زمان مناسب نقش دارند. در بسیاری از روش های پیوند، زمانی اهمیت دارد که فعالیت رشد گیاه و شرایط بافت های گیاهی برای ایجاد اتصال مناسب باشد. به همین دلیل، پرورش دهنده باید علاوه بر تقویم، وضعیت واقعی گیاه و شرایط منطقه را نیز در نظر بگیرد.
روش های مختلف پیوند گردو
برای تکثیر گردو از روش های مختلف پیوند استفاده می شود و انتخاب روش به سن و وضعیت پایه، نوع پیوندک و شرایط محیطی بستگی دارد. برخی روش ها بیشتر برای نهالستان ها مناسب هستند و برخی دیگر در شرایط خاص کاربرد بیشتری دارند. از روش های مورد استفاده می توان به پیوند اسکنه ای، پیوند وصله ای و برخی روش های جوانه زنی اشاره کرد. در انتخاب روش، سازگاری پایه و پیوندک، زمان اجرا و مهارت فرد اهمیت زیادی دارد.
تکثیر گردو با قلمه
قلمه زدن در مقایسه با بذر و پیوند، روش رایج و قابل اتکایی برای تکثیر بسیاری از ارقام گردو محسوب نمی شود. گردو در ریشه زایی قلمه ها شرایط خاصی دارد و به همین دلیل، این روش برای تولید انبوه نهال گردو معمولا انتخاب اول نیست. با این حال، در شرایط کنترل شده و با استفاده از تکنیک های تخصصی می توان روی ریشه زایی برخی مواد گیاهی کار کرد. استفاده از تنظیم کننده های رشد، بستر مناسب، رطوبت کنترل شده و تجهیزات گلخانه ای می تواند در چنین روش هایی اهمیت داشته باشد.
تکثیر گردو با خوابانیدن
خوابانیدن یکی دیگر از روش های تکثیر رویشی است که در آن بخشی از شاخه در شرایطی قرار می گیرد که بتواند ریشه تولید کند و سپس از گیاه مادر جدا شود. این روش برای برخی گیاهان بسیار کاربردی است، اما در مورد گردو به دلیل ویژگی های ریشه زایی، روش معمول و اصلی تکثیر محسوب نمی شود. بنابراین اگر هدف تولید تعداد زیادی نهال گردوی سالم و یکنواخت باشد، معمولا باید روش های مناسب تری مانند تولید پایه از بذر و سپس پیوند کردن رقم مورد نظر بررسی شود.
بهترین روش تکثیر گردو کدام است؟
برای انتخاب روش مناسب، ابتدا باید مشخص شود که هدف از تکثیر چیست. اگر هدف، تولید چند نهال برای کاشت شخصی باشد، کاشت بذر می تواند گزینه ای ساده و کم هزینه باشد. اما اگر هدف احداث باغ تجاری و تولید درختانی با ویژگی های مشخص باشد، معمولا تکثیر غیر جنسی و به ویژه پیوند اهمیت بیشتری پیدا می کند.
درختی که از بذر تولید می شود ممکن است از نظر رشد، زمان ورود به باردهی و ویژگی های میوه با درخت مادر تفاوت داشته باشد. در مقابل، در تکثیر پیوندی می توان پیوندک را از یک رقم شناخته شده و دارای ویژگی های مورد نظر انتخاب کرد. به همین دلیل، روش مناسب را باید بر اساس هدف، شرایط منطقه، امکانات موجود و رقم مورد نظر تعیین کرد و نمی توان یک روش را برای تمام شرایط مناسب دانست.
منبع : آرگا
