به فرایندی که در آن سنگ های پوسته زمین در اثر عوامل مکانیکی، گرما یا واکنش شیمیایی متلاشی می شوند هوازدگی گفته می شود. برای این که بهتر بدانید هوازدگی چیست؟ پیشنهاد می کنیم تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
فرایند هوازدگی چیست؟
به طور کلی برای فرایند هوازدگی تعاریف متعددی ارائه شده است. به متلاشی شدن سنگ های پوسته زمین در اثر تماس مستقیم سطح کره زمین با هواکره هوازدگی گفته می شود. به عبارت دیگر فرایندی که در آن ساختار و شکل سنگ ها تغییر می یابد، هوازدگی گفته می شود.
اگر می خواهید بهتر بدانید که فرایند هوازدگی چیست؟ پیشنهاد می کنیم تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
انواع هوازدگی
هوازدگی به نوعی تجزیه سنگ ها و مواد معدنی در سطح زمین را توصیف می نماید. یخ زدگی، رطوبت، اسیدها، نمک ها، حیوانات و گیاهان و تغییرات دمایی همگی سبب بروز هوازدگی می شوند.
زمانی که یک سنگ شکسته می شود، فرایندی به اسم هوازدگی سبب فرسایش قطعات سنگ و مواد معدنی می شود. سنگ های روی زمین در برابر نیروی هوازدگی و فرسایش مقاوم نیستند. به این ترتیب پاسخی که مواد سطح زمین در برابر تغییر محیط از خود بروز می دهند شامل از هم پاشیدن سنگ ها و تجزیه ان ها در سطح زمین یا نزدیک به سطح زمین خواهد بود.
تغییر تدریجی توده سنگ ها تا رسیدن به حالت تعادل شامل فرایند هوازدگی است. هوازدگی به دو شکل شیمیایی و مکانیکی در طبیعت اتفاق می افتد.
هوازدگی شیمیایی
در هوازدگی شیمیایی ساختمان داخلی کانی های سنگ، بر اثر افزایش یا کاهش عناصر تغییر می یابد. در واقع در اثر این نوع هوازدگی، ترکیب شیمیایی سنگ ها تغییر پیدا می کند. آب مهم ترین عامل در هوازدگی شیمیایی است.
البته آب خالص غیر فعال می باشد و هیچ تغییری در سنگ ها ایجاد نمی کند. افزایش میزان کمی از مواد محلول می تواند سبب فعال شدن آب گردد. اکسیژن و دی اکسید کربن محلول در آب موجب تغییرات اساسی در سنگ ها می شوند.
هوازدگی فیزیکی
در هوازدگی فیزیکی هیچ تغییری در ترکیب شیمیایی سنگ ها ایجاد نمی شود بلکه سنگ ها تحت تاثیر یک سری از عوامل فیزیکی به قطعات کوچکتری تبدیل می شوند. با خرد شدن سنگ ها در اثر عواملی مانند یخبندان، انبساط حاصل از برداشته شدن بار فوقانی ، انبساط حرارتی و فعالیت موجودات زنده، سطح جانبی قطعات زیادتر می شود.
سرعت فرایند هوازدگی
سرعت فرایند هوازدگی سنگ ها به یک سری عوامل بستگی دارد. از جمله این که اندازه کانی های تشکیل دهنده سنگ چگونه است و عوامل محیطی چه شرایطی دارند. هر چه سایز کانی ها کوچکتر باشد سطح موثر آن ها بیشتر بوده و سریع تر تحت تاثیر عوامل هوازدگی، تجزیه می شوند.
جنس کانی های سازنده سنگ هم تاثیر مهمی در هوازدگی دارد. به طور مثال سنگ های گرانیتی بسیار مقاوم تر از سنگ مرمر می باشند چرا که ساختار سنگ مرمر از کلیست بوده و به راحتی در محلول اسیدی ضعیف حل می شود.
ترتیب هوازدگی کانی های سیلیکاته بر اساس ترتیب تبلور آن ها می باشد. کانی هایی که زودتر از همه متبلور می شوند یعنی در درجه جرات و فشار زیادی پدید می آیند نسبت به کانی هایی که بعدا تبلور می یابند در سطح زمین پایداری کمتری دارند. چرا که شرایط تشکیل آن ها با شرایط سطح زمین خیلی متفاوت است.
تاثیر عوامل آب و هوایی بر هوازدگی
عوامل آب و هوایی بخصوص رطوبت اهمیت زیادی در سرعت هوازدگی سنگ ها دارد. بهترین محیط برای هوازدگی شیمیایی هوای گرم ، رطوبت بالا و آب می باشد. در نواحی قطبی و عرض های جغرافیایی بالا از آن جا که برودت هوا، رطوبت مورد نیاز برای هوازدگی را به شکل یخ در می آورد بنابراین هوازدگی شیمیایی در این نواحی تاثیری ندارد. در نواحی خشک هم نبود رطوبت کافی مانع از هوازدگی شیمیایی است.
تاثیر هوازدگی در تشکیل خاک
هوازدگی سبب صاف و هموار شدن سطوح صخره ای و خشن می شود. بنابراین اولین مرحله در تولید خاک ، هوازدگی است. تکه های کوچک مواد معدنی از بین رفته با بقایای گیاهان، حیوانات و موجودات ذره بینی مخلوط می شود.
مواد هوازده شده از مجموعه سنگ ها از لحاظ تنوع مواد معدنی غنی بوده و سبب ایجاد خاک حاصلخیزتر می شوند. خاک های مربوط به سنگ های هوازده شامل رسوبات یخچالی، لسی و آبرفتی می باشد.
هوازدگی سبب تجزیه سنگ ها، مواد معدنی، چوب، مواد مصنوعی و … از طریق تماس با جو زمین، آب و موجودات بیولوژیکی می شود. هوازدگی در همان مکان رخ می دهد. و ممکن است با کمی حرکت یا فاقد حرکت سنگ ها همراه باشد. از این رو با فرسایش خاک نباید اشتباه گرفته شود.
زیرا فرسایش با حرکت سنگ ها و مواد معدنی در اثر عواملی مثل باد، آب، یخ و … همراه است. باید دانست که هوازدگی مکانیکی در محیط های بسیار سرد یا بسیار خشک شدیدتر می باشد. و هوازدگی شیمیایی در محیط های با آب و هوای گرم و مرطوب شدیدتر است.
با این حال هر دو نوع هوازدگی با هم رخ می دهند و هر یک به تسریع دیگری تمایل دارد. به طور مثال سایش اجسام سبب کاهش ذرات می شود به این ترتیب سطح ذرات افزایش می یابد و سبب شده که نسبت به واکنش های شیمیایی حساس تر شوند.
عوامل متعددی به طور هماهنگ عمل می کنند تا مواد اولیه معدنی به مواد ثانویه مثل خاک رس تبدیل شوند. مواد باقی مانده پس از تجزیه سنگ همراه با مواد آلی موجب تشکیل خاک می شود.
منبع : آرگا
