دینام یا آلترناتور یکی از مهم ترین اجزای سیستم برق خودرو است که وظیفه دارد برق مورد نیاز خودرو را تأمین کرده و باتری را هنگام روشن بودن موتور شارژ کند. در واقع، دینام انرژی مکانیکی موتور را به انرژی الکتریکی تبدیل می کند. شناخت نشانه های خرابی دینام خودرو به شما کمک می کند تا خیلی سریع مشکل را پیدا کرده و آن را برطرف نمایید.
دینام خودرو چیست؟
دینام یکی از اصلی ترین اجزای سیستم برق خودرو است که وظیفه دارد انرژی مکانیکی موتور را به انرژی الکتریکی تبدیل کند. این انرژی برای شارژ باتری و تغذیه تمام تجهیزات برقی خودرو مانند چراغ ها، سیستم صوتی، فن رادیاتور، شیشه بالابر ها و سیستم جرقه زنی استفاده می شود.
زمانی که موتور روشن می شود، تسمه دینام از طریق میل لنگ به چرخش در می آید و سیم پیچ داخلی دینام را می چرخاند. در نتیجه، با استفاده از قانون القای الکترو مغناطیسی، برق تولید می شود و پس از تنظیم توسط قطعه ای به نام رگولاتور ولتاژ، به باتری و مدار های برقی خودرو ارسال می گردد.
در صورت خرابی یا سوختن دینام خودرو، تا زمانی که شارژ باتری تمام نشده روشن می ماند، اما پس از تخلیه باتری، دیگر استارت نخواهد خورد.
اجزای اصلی دینام
- روتور
سیم پیچی که میدان مغناطیسی تولید می کند.
- استاتور
سیم پیچی ثابتی که برق متناوب را تولید می کند.
- دیود یا پل یک سوساز
برق متناوب را به برق مستقیم تبدیل می کند.
- رگولاتور ولتاژ
مقدار ولتاژ خروجی را تنظیم می کند تا به قطعات آسیب نرسد.
- بلبرینگ‌ها
حرکت نرم و روان محور دینام را فراهم می کنند.
- پولی و تسمه دینام
نیروی چرخشی را از موتور به دینام منتقل می کنند.
نشانه‌های خرابی دینام خودرو
در صورت خرابی دینام، باتری به تنهایی تأمین کننده برق خواهد بود و پس از مدت کوتاهی تخلیه می شود، در نتیجه خودرو از کار می افتد. شناخت نشانه های خرابی دینام خودرو کمک می کند پیش از بروز مشکلات جدی تر، آن را تعمیر یا تعویض کنید.
روشن شدن چراغ هشدار باتری روی داشبورد
اولین و شایع ترین نشانه خرابی دینام، روشن شدن چراغ قرمز باتری در پشت فرمان است.
این چراغ در حالت عادی هنگام استارت روشن و پس از چند ثانیه خاموش می شود. اگر در حین رانندگی روشن شود یا چشمک بزند، معمولا نشانه وجود مشکل در سیستم شارژ است این یعنی یا دینام به درستی کار نمی کند، یا تسمه و اتصالات برق دچار ایراد شده اند. اما در نظر داشته باشید که روشن بودن این چراغ همیشه به معنای خرابی باتری نیست؛ در اکثر مواقع مشکل از دینام یا مدار شارژ است.
ضعف یا افت ولتاژ در سیستم برق
وقتی دینام ضعیف می شود، برق کافی به سیستم های خودرو نمی رسد. در نتیجه ممکن است موارد زیر رخ دهد:
- نور چراغ های جلو کم یا ناپایدار شود.
- نور داخل کابین یا نمایشگر ها ضعیف گردد.
- بوق خودرو با صدایی کم کار کند.
- شیشه بالابر ها کند حرکت کنند.
این نشانه ها خصوصا زمانی که چند وسیله برقی مثل کولر، چراغ و ضبط هم زمان روشن باشند، بیشتر دیده می شوند.
تخلیه سریع باتری
یکی از علائم واضح خرابی دینام، خالی شدن باتری در مدت کوتاه است. چون در زمان روشن بودن موتور، شارژ باتری باید توسط دینام انجام شود؛ اگر دینام این وظیفه را انجام ندهد، باتری فقط مصرف می شود و به سرعت تخلیه خواهد شد. اگر پس از شارژ مجدد باتری دوباره سریع خالی شد، احتمال زیاد مشکل از دینام است و باتری در این جریان نقشی ندارد.
صدای غیرعادی از قسمت موتور
خرابی بلبرینگ یا پولی دینام معمولا با صدا های سوت، زوزه یا تق‌تق همراه است. این صدا ها ممکن است هنگام گاز دادن یا در حالت بی حرکت نیز شنیده شوند. گاهی نیز شُل شدن تسمه دینام یا خرابی هرزگرد باعث صدای نا هنجار می شود که باید سریع بررسی گردد تا از پاره شدن تسمه جلوگیری شود.
بوی سوختگی یا داغ شدن بیش از حد
اگر دینام بیش از حد گرم شود یا تسمه روی پولی لغزش داشته باشد، ممکن است بویی شبیه لاستیک سوخته یا سیم داغ شده به مشام برسد. این وضعیت بسیار خطرناک است، چون ممکن است به سوختن سیم پیچ ها یا آسیب به سایر قطعات منجر شود. در چنین شرایطی باید بلافاصله خودرو را متوقف و سیستم برق بررسی شود. برای آشنایی با دلایل بوی سوختگی خودرو کلیک کنید.
عملکرد نامنظم تجهیزات برقی خودرو
از دیگر نشانه های خرابی دینام خودرو این مورد است که باعث می شود ولتاژ خروجی آن ناپایدار شود. در نتیجه این نوسان برق، رفتار های غیر عادی در سیستم های الکترونیکی خودرو است.
- چشمک زدن چراغ ها
- ریست شدن سیستم صوتی یا نمایشگر
- خاموش و روشن شدن ناگهانی فن یا کولر
- خطا های الکترونیکی موقت در پشت آمپر
استارت نخوردن یا خاموش شدن ناگهانی خودرو
در مراحل پیشرفته بروز نشانه های خرابی دینام خودرو این است که ممکن می باشد در حین رانندگی ماشین خاموش شود یا دیگر استارت نخورد. زیرا زمانی که باتری به طور کامل تخلیه شود، جرقه شمع ها و پمپ بنزین نیز از کار می افتند.
این حالت نشانه آن است که دینام دیگر هیچ شارژی تولید نمی کند.
شل یا پاره شدن تسمه دینام
اگر تسمه دینام دچار پارگی، پوسیدگی یا شل شدن شود، دینام نمی تواند چرخش کافی برای تولید برق داشته باشد. علائم این وضعیت شامل سوت کشیدن تسمه، کم نور شدن چراغ ها و روشن شدن چراغ هشدار باتری است. بازدید منظم تسمه یکی از ساده ترین راه های پیشگیری از خرابی های جدی است.
ولتاژ غیر عادی هنگام اندازه گیری با مولتی متر
یک راه دقیق برای بررسی سلامت دینام، اندازه‌گیری ولتاژ باتری است که به صورت زیر می باشد.
- در حالت خاموش: ولتاژ باتری باید حدود ۱۲٫۶ ولت باشد.
- در حالت روشن بودن موتور: ولتاژ باید بین ۱۳٫۸ تا ۱۴٫۵ ولت باشد.
- اگر مقدار کمتر یا بیشتر از این محدوده باشد، دینام یا رگولاتور ولتاژ دچار ایراد است.
سوختن فیوز ها یا بوی سیم سوختگی
در مواردی که دینام یا رگولاتور ولتاژ بیش از حد برق تولید کند، ممکن است فیوزها بسوزند یا بوی سیم سوخته احساس شود. این حالت می تواند به قطعات الکترونیکی خودرو آسیب برساند و نیازمند بررسی فوری توسط تعمیر کار متخصص است.
عوامل اصلی خرابی دینام خودرو
در پی آشنایی با نشانه های خرابی دینام خودرو باید از عواملی که منجر به این آسیب می باشد نیز آگاه باشید که از این رو در ادامه این مطلب به معرفی این موارد پرداخته ایم.
شل یا پاره شدن تسمه دینام
اگر تسمه سست، پوسیده یا پاره شود، دینام به درستی نمی چرخد و برق کافی تولید نمی کند.
خرابی ذغال های دینام
ذغال ها وظیفه انتقال جریان به روتور را دارند. با گذشت زمان، به صورت طبیعی ساییده و کوتاه می شوند و باید تعویض شوند.
سوختن دیود یا رگولاتور ولتاژ
در صورت خرابی دیود یا رگولاتور، ولتاژ خروجی نا پایدار می شود و ممکن است باتری بیش از حد شارژ یا تخلیه شود.
فرسودگی بلبرینگ ها
بلبرینگ خراب باعث صدای زوزه و لرزش در دینام می شود و اگر به موقع تعویض نشود، منجر به قفل شدن محور دینام خواهد شد.
اتصالات برق ضعیف یا سولفاته شدن کابل ها
شل بودن یا زنگ زدگی اتصالات باتری و دینام می تواند انتقال جریان را مختل کند و باعث افت ولتاژ شود.
نفوذ گرد و خاک، آب یا روغن
آلودگی یا رطوبت می تواند موجب خوردگی یا اتصال کوتاه در اجزای داخلی دینام گردد.
استفاده بیش از حد از تجهیزات برقی خودرو
نصب سیستم صوتی قوی، چراغ های اضافی یا وسایل پر مصرف، فشار زیادی بر دینام وارد می کند و باعث کاهش عمر و بروز نشانه های خرابی دینام خودرو می شود.
نوسانات شدید دما
گرمای بیش از حد موتور یا سرمای زیاد باعث کاهش کارایی قطعات الکترونیکی دینام می شود.
نحوه بررسی اولیه
برای اطمینان از خرابی دینام، مراحل زیر را می توان انجام داد.
- چک کردن سلامت تسمه دینام و سفتی آن
- بررسی اتصالات مثبت و منفی باتری
- اندازه‌گیری ولتاژ با مولتی متر
- گوش دادن به صدای غیر عادی از سمت موتور
- در صورت تایید خرابی، باید دینام باز شده و اجزایی مثل ذغال ها، بلبرینگ، دیود و رگولاتور بررسی و در صورت نیاز تعویض شوند.
روش های پیشگیری
در ادامه آشنایی با نشانه های خرابی دینام بد نیست که روش های پیشگیری را شناسایی کرده و از بروز آن ها جلوگیری نمایید.
بازدید منظم تسمه دینام
هر ۱۰ تا ۱۵ هزار کیلومتر تسمه را از نظر ترک خوردگی، کشش و پوسیدگی بررسی کنید. تسمه باید سفت، بدون صدای سوت و بدون آثار روغن زدگی باشد.
بررسی اتصالات برقی
اتصال مثبت و منفی باتری و کابل های دینام را تمیز و محکم نگه دارید. در صورت سولفاته شدن، محل اتصال را با آب جوش و برس فلزی تمیز کنید.
گوش دادن به صداهای غیرعادی
هرگونه صدای زوزه یا تق تق از سمت دینام می تواند نشانه خرابی بلبرینگ یا تسمه باشد و باید سریع بررسی شود.
اجتناب از نصب تجهیزات برقی سنگین
اگر از سیستم صوتی قدرتمند یا چراغ های اضافی استفاده می کنید، دینام با توان بالاتر نصب کنید تا فشار کمتری بر آن وارد شود.
محافظت از دینام در برابر آب و روغن
از شست و شوی مستقیم موتور با فشار زیاد خود داری کنید و در صورت نشتی روغن، سریعا مشکل را رفع نمایید.
بررسی شارژ باتری به صورت دوره ای
ولتاژ باتری در حالت خاموش باید حدود ۱۲٫۶ ولت و در حالت روشن بین ۱۳٫۸ تا ۱۴٫۵ ولت باشد. اعداد خارج از این محدوده نشانه ی خرابی دینام یا رگولاتور است.
تعویض به موقع قطعات فرسوده
ذغال ها، بلبرینگ ها و دیود ها قطعات مصرفی هستند و باید طبق توصیه تعمیر کار به صورت دوره ای تعویض شوند.
نکته پایانی
دینام قلب سیستم برق خودرو است و خرابی آن به مرور باعث از کار افتادن کل خودرو می شود. نشانه هایی مانند روشن ماندن چراغ باتری، نور کم چراغ ها، بوی سوختگی، صدای غیر عادی و تخلیه سریع باتری، از مهم ترین نشانه های خرابی دینام خودرو هستند. با بررسی منظم تسمه و سیستم شارژ، می توان از بسیاری از مشکلات پیشگیری کرد و طول عمر دینام را افزایش داد.
منبع : آرگا
