حق شفعه مربوط به انتقال و جابجایی ملک و املاک است و شرایط خاص خود را می طلبد. در این مطلب پیرامون شرایط حق شفعه صحبت می کنیم. همچنین با تعریف این اصطلاح قانونی بیشتر آشنا می شوید.
آشنایی با شرایط حق شفعه
حق شفعه در علم حقوق ایران و ضمنا فقه به این معنی می باشد که هر زمان اموال غیر منقول قابل تقسیمی میان دو نفر به شکل مشاع مشترک باشد و یکی از دو شریک سهم خود را به شریک سوم به قصد بیع بفروشد، در این حالت برای شریک دیگر حق شفعه ایجاد می شود.

به این ترتیب که شریک می تواند مبلغی را که فرد سوم به شریک خود داده به وی بدهد و سهم و حق وی را تملک نماید. به فردی که صاحب این حق باشد، شفیع گفته می شود. در صورتی که این انتقال و جابجایی به شکل هبه، صلح یا معاوضه یا قرار دادن مهریه باشد موجب ایجاد حق شفعه نمی شود و سهم مشاعی که فروخته شود باید مبیع معامله باشد نه ثمن معامله.
به عبارت دیگر اگر عرصه و اعیان ملک دارای فقط دو مالک باشد و یکی از دو صاحبان با انجام بیع نامه ملک را بفروشد، مالک دیگر می تواند مبلغی که خریدار به فروشنده پرداخت نموده را به خریدار بپردازد و تمام ملک را به تملکش درآورد. به این کار در اصطلاح حقوقی حق شفعه اطلاق می شود.
لازم به ذکر است قانون مدنی برای حق شفعه تعریفی ارائه نداده بلکه فقط در ماده ۸۰۸ قانون مدنی شرایط ایجاد حق شفعه بیان شده. بر اساس این ماده:
«هرگاه مال غیرمنقول قابل تقسیمی بین دو نفر مشترک باشد و یکی از دو شریک حصه خود را به قصد بیع به شخص ثالث منتقل کند، شریک دیگر حق دارد قیمتی را که مشتری داده است به او بدهد و حصه مبیعه را تملک کند. این حق را حق شفعه و صاحب آن را شفیع میگویند.»
به این ترتیب حق شفعه عبارت است از حق تملک قهری حصه شریک سابق از خریدار آن در مقابل قیمتی پرداخت نموده است.

اوصاف حق شفعه کدامند؟
از اوصاف حق شفعه اولی این که یک حق مالی است. زیرا به شفیع حق می دهد که مال فروخته شده را تملک نماید. از آثار مالی بودن حق شفعه این است که حق شفعه قابل اسقاط می باشد. دوما حق شفعه حق عینی است.
در تقسیم بندی حقوق به حق عینی و حق دینی، حق شفعه جزو حقوق عینی است. یعنی شفیع برای اعمال حق لازم نیست در مقابل خریدار اقامه دعوا نماید و الزام او به انتقال حصه فروخته شده را بخواهد.
چگونه حق شفعه ایجاد می شود؟
از جمله شرایط ایجاد این حق عبارت است از:
۱. مال غیر منقول باشد.
فروش مال غیر منقول ذاتی یعنی زمین به فرد ثالث برای شریک دیگر حق شفعه ایجاد می نماید. فروش مال غیر منقول ناشی از عمل انسان، یعنی ساختمان و درخت اگر همراه با فروش زمین باشد. شریک دیگر حق شفعه پیدا می کند و اگر بدون زمین فروخته شود حق شفعه ایجاد نخواهد شد.
فروش مال غیر منقول تبعی و غیر منقول حکمی برای شریک حق شفعه به همراه ندارد.
۲. مال قابل تقسیم باشد.
اگر مال غیر منقول، قابل تقسیم به اجزای مساوی با ارزش و قیمت معادل باشد حق شفعه ایجاد می شود.

۳. مال مشترک باشد.
در جایی که دو فرد بدون این که در ملک مشاعا شریک باشند، در ممر یا مجری شریک هستند و یکی از آن ها ملک خود را با حق ممر و مجری بفروشد، دیگری حق شفعه خواهد داشت. دیوار مشترک حکم ممر یا مجری ندارد.
۴. شرکا دو نفر باشند.
برای ایجاد حق شفعه باید شمار شرکا در زمان بیع نامه محدود به دو فرد باشد. اگر تعداد شرکا بعد از عقد بیع، به بیشتر از دو نفر افزایش پیدا کند، سبب ایجاد حق شفعه نمی شود.
در پایان از همراهی شما با این مطلب سپاسگزاریم. همچنین پیشنهاد می شود در صورت تمایل برای آشنایی با شرایط صلح عمری و مراحل انتقال سند ملک از این مطالب نیز بازدید نمایید.
منبع : آرگا




















