اقتصاد رفتاری یکی از شاخه های جذاب و نوظهور علم اقتصاد است که به بررسی تأثیر عوامل روانشناختی، اجتماعی و هیجانی بر رفتار و تصمیم گیری افراد و گروه ها در شرایط اقتصادی متفاوت می پردازد. این اقتصاد را می توان به عنوان ترکیبی از روانشناسی و علم اقتصاد تعریف کرد. این شاخه از اقتصاد با فرضیات سنتی متفاوت است. زیرا در این شاخه، افراد را به عنوان شخصیتی خردمند، منطقی و خوددار در نظر می گیرند. با این حال، تحقیقات گسترده در حیطه اقتصاد و روانشناسی نشان می دهد که تصمیم گیری های افراد معمولا با عقلانیت و منطق هم راستا نیست. این مقاله به بررسی اقتصاد رفتاری و اهداف آن می پردازد.
اقتصاد رفتاری چیست؟
قبل از اینکه در مورد اقتصاد رفتاری صحبت کنیم باید بدانید که این نوع اقتصاد در مقابل چه اصطلاحی قرار می گیرد؟ اقتصاد غیر رفتاری؟ اگر چیزی به نام اقتصاد غیر رفتاری وجود دارد، دقیقا از چه چیزی صحبت می شود؟ پاسخ این است که اقتصاد در مقاطع گوناگون روی مفاهیم متفاوتی تمرکز می کند. مفاهیمی که هنوز هم کم و بیش در کنار یکدیگر مطرح هستند و اقتصاددان ها بسته به دغدغه و علاقه خود به سمت آن ها می روند. اقتصاد تا سال ها روی تولید تمرکز داشته است. سؤالاتی که در آن زمان اقتصاددان ها به دنبالش بوده اند عبارتند بودند از این که قیمت تمام شده کالا چقدر است؟ چگونه می توان قیمت محصولات را کاهش داد؟

علاوه بر این، اقتصاد در دوره ای روی عرضه و تقاضا متمرکز بوده است. به این سؤال ها توجه داشته باشید: اقتصاد و کاهش تقاضا چه تأثیری روی قیمت محصول دارد؟ آیا قیمت تمام محصولات، زمان تغییر تقاضا به یک شکل تغییر می کند؟ آیا باید عرضه و تقاضا را رها کرد تا بازار خود به خود به ثبات و تعادل برسد یا باید در قیمت ها دخالت کرد؟ یکی از وجوه مشترک تمام رویکردها، نگاهی خاص به انسان بوده است. به همین خاطر می توان گفت انسان موجودی کاملا مکانیکی با رفتارهای عقلانی است. آن هم عقلانیتی الگوریتمی. به گونه ای که یک کامپیوتر در مغز انسان ها قرار گرفته است و مدام محاسبات پیچیده مالی و اقتصادی را انجام می دهد.
هدف اقتصاد رفتاری چیست؟
این اقتصاد یک شاخه از علوم اقتصادی است که با استفاده از داده ها و روش های روان شناسی شناختی، تأثیر عوامل روانی و اجتماعی بر رفتارهای اقتصادی مردم را بررسی می کند. این شاخه از اقتصاد به کسب و کارها و سازمان ها کمک می کند تا دلایل و پیامدهای انتخاب های غیر منطقی مشتریان را بررسی و سپس بهبود ببخشند. به طور مثال می توان از اقتصاد رفتاری اینگونه برداشت کرد که چرا برخی از افراد برای خرید یک محصول با قیمت ۳۰۰ هزار تومانی، ترجیح می دهند یک کد تخفیف ۱۰۰ هزار تومانی را به ازای یک کد تخفیف ۲۰ درصدی دریافت کنند. این نوع رفتار نشان می دهد که افراد به مقدار مطلق تخفیف نسبت به مقدار نسبی آن توجه بیشتری دارند.
مبانی اقتصاد رفتاری
این اقتصاد بر این فرض بیان شده است که به طور معمول انسان ها موجوداتی منطقی هستند که تحت تأثیر ترجیحات رفتاری و سوگیری های شناختی قرار می گیرند.

محدودیت عقلانیت
عقلانیت محدود یک مفهوم در اقتصاد رفتاری است. طبق این مفهوم می توان گفت افراد در موقعیتی که اطلاعات، زمان و توانایی شناختی محدودی دارند، احتمال دارد نتوانند به بهترین گزینه های اقتصادی برسند. حتی اگر اطلاعاتی نیز وجود داشته باشد که افراد را به سراغ یک تصمیم درست برساند، ممکن است که افراد به طور عقلانی رفتار نکنند.
دلیل این رفتار ممکن است این موضوع باشد که افراد قادر نیستند اطلاعات جدید را درست و سریع بررسی کنند، سپس اطلاعات را نادیده گرفته و به جای آن به شهود خود اعتماد می کنند و علاوه بر این فرصت کافی برای بررسی و ارزیابی همه گزینه های موجود ندارند. در کل انسان ها دارای منابع شناختی محدود هستند و نمی توانند همه اطلاعات موجود را پردازش کنند. ممکن است این امر به تصمیم گیری هایی منجر شود که از لحاظ اقتصادی بهینه نباشند. به طور مثال، ممکن است افراد مایل باشند که خریدهای فوری را بدون در نظر گرفتن سایر گزینه ها انجام دهند.
ترجیحات رفتاری
فرضیه ای که اقتصاددانان سنتی بر اساس آن به تصمیم گیری می پردازند، ثابت ماندن ترجیحات افراد است. اما اقتصاد رفتاری مدعی است که همواره ترجیحات افراد یکنواخت و ثابت نیستند و در شرایط گوناگون می توانند تغییر کنند. به طور مثال، بسیاری از افراد در دوران جوانی خود به پس انداز برای بازنشستگی توجه نمی کنند اما در طول زندگی، با کسب تجربه و روبرو شدن با چالش های گوناگون، ممکن است ترجیحات افراد به سمت پس انداز بیشتر سوق پیدا کنند.

ترجیحات رفتاری بر تصمیم گیری های افراد تأثیر می گذارند، حتی اگر آن تصمیمات از لحاظ اقتصادی درست نباشند. به طور مثال، ممکن است افراد تمایل داشته باشند که به جای سرمایه گذاری یا پس انداز، سرمایه خود را برای دیگران هزینه کنند.
سوگیری شناختی
سوگیری های شناختی الگوهای فکری هستند که بر قضاوت و تصمیم گیری های افراد تأثیر می گذارند. به طور مثال، ممکن است افراد بیش از حد به اطلاعات و خبرهای اخیر اهمیت دهند یا مدام به دنبال تأیید عقاید خود باشند. بسیاری از اقتصاددانان رفتاری اعتقاد دارند که تصمیمات افراد تحت تأثیر میانبرهای ذهنی قرار می گیرند که موجب سوگیری در رفتارهای اقتصادی می شود. این میانبرهای ذهنی همراه با عواطف سبب می شوند که افراد، اولویت ها و گزینه هایی را انتخاب کنند که ممکن است برای آن ها سودی نداشته باشد. در حقیقت، میل و نیازهای افراد اغلب دارای خطا و ناقص هستند.
امیدواریم از مطالعه این مطلب نهایت استفاده را برده باشید. در پایان پیشنهاد می کنیم مقالات رشد اقتصادی، اقتصاد اشتراکی و اقتصاد گیگ را نیز مطالعه فرمایید.
منبع : آرگا





















