ترومای دوران کودکی تجربه ای است که حس ترس را در کودک ایجاد می کند و به طور معمول خطرناک، خشونت آمیز یا تهدید کننده است. از این تروما به عنوان تجربیات نامطلوب دوران کودکی نیز نام می برند. به طور کلی اتفاقات مختلفی می تواند منجر به بروز تروما شود. به عنوان مثال آزار جسمی یا سوء استفاده جنسی برای کودکان آسیب زا است. هم چنین رویدادهای غیر منتظره ای مانند از دست دادن یک عزیز، تصادف رانندگی، بلایای طبیعی (مثل سیل، طوفان یا زلزله) و یا ابتلا به بیماری شدید، آسیب های زیادی به روان کودک وارد خواهند کرد.
ترومای دوران کودکی ممکن است شامل تجربیاتی باشد که به طور مستقیم برای کودک رخ نمی دهد، اما او شاهد وقوع آن ها است. به عنوان مثال، تماشای یکی از عزیزان در حال تحمل یک بیماری سخت و یا تماشای اخبار خشونت آمیز می تواند دلیلی بر ایجاد تروما در دوران کودکی باشد. در ادامه مطلب به بررسی ترومای دروان کودکی و درمان آن خواهیم پرداخت.
منظور از ترومای دوران کودکی چیست؟
گاهی تأثیر ضربه های دوران کودکی عمیق و طولانی مدت است. از رایج ترین تأثیرات آن می توان به افسردگی، اضطراب، سوء مصرف مواد، اختلال استرس پس از سانحه و کاهش توانایی ایجاد روابط سالم اشاره کرد. ترومای دوران کودکی می تواند با اثرات فیزیکی مانند درد مزمن یا اختلالات خود ایمنی همراه باشد. یکی از چالش برانگیزترین جنبه های ترومای دوران کودکی تشخیص دشوار آن است. کودکانی که تروما را تجربه می کنند، احتمالا نمی دانند که چگونه تجربیات خود را بیان کنند و یا حتی ممکن است تشخیص ندهند آن چه تجربه کرده اند چقدر آسیب زا بوده است. جالب است بدانید اثرات تروما می تواند به تعویق بیفتد و حتی تا سال ها بعد آشکار نشود.
خوشبختانه، منابع زیادی برای افرادی که آسیب های دوران کودکی را تجربه کرده اند، در دسترس است. درمان، به خصوص درمان متمرکز بر تروما، می تواند در کمک به افراد برای پردازش و بهبود تجربیات آسیب زا مؤثر باشد. در این میان گروه های پشتیبانی نیز می توانند مفید باشند. چرا که فضای امنی را برای افراد فراهم می کنند تا تجربیات خود را به اشتراک بگذارند و با دیگرانی که تجربیات مشابهی داشته اند ارتباط برقرار کنند. برای والدین و مراقبان نیز مهم است که علائم آسیب های دوران کودکی را درک کنند و برای پیشگیری از آن اقداماتی انجام دهند. این اقدامات می توانند شامل ارائه حمایت عاطفی و تأیید، ایجاد یک محیط خانه امن و باثبات و درخواست کمک در صورت وجود نگرانی در مورد رفاه کودک باشند.
در نهایت، ترومای دوران کودکی یک موضوع جدی است که با اثرات ماندگاری بر سلامت جسمی و روانی فرد همراه است. مهم است علائم تروما را بشناسید و در صورت نیاز به دنبال کمک باشید. در وهله اول لازم است اقداماتی را برای جلوگیری از وقوع تروما انجام دهید.

شایع ترین علل ترومای دوران کودکی چیست؟
دلایل بالقوه زیادی در بروز ترومای دوران کودکی نقش دارند. در ادامه به شایع ترین آن ها اشاره شده است:
سوء استفاده عاطفی
سوء استفاده عاطفی استفاده از کلمات، اعمال یا عملی را شامل می شود که به رفاه عاطفی کودک آسیب وارد می کند. این مسئله می تواند شامل تحقیر، فریاد زدن یا نادیده گرفتن نیازهای کودک باشد.
سوء استفاده جنسی
آزار جنسی شامل هرگونه فعالیت جنسی با کودک بدون رضایت او خواهد بود. مانند لمس کردن، نفوذ یا قرار گرفتن در معرض مواد جنسی.
آزار جسمی
منظور از آزار جسمی استفاده از نیروی فیزیکی است که باعث آسیب به کودک می شود. این آزار شامل سیلی زدن، ضربه زدن، لگد زدن یا سایر اشکال خشونت فیزیکی خواهد بود.
خشونت اجتماعی
قرار گرفتن در معرض خشونت اجتماعی، مانند مشاهده یا تجربه خشونت در محله یا مدرسه نیز می تواند به کودکان آسیب برساند.
غفلت
غفلت، عدم تأمین نیازهای اولیه کودک مانند غذا، پوشاک، سرپناه یا مراقبت های پزشکی را شامل می شود. این عامل می تواند عمدی یا غیر عمدی باشد.
حوادث
حوادثی مانند تصادفات رانندگی یا سقوط نیز می توانند باعث آسیب در کودکان شوند.
بلایای طبیعی
بلایای طبیعی مثل طوفان، سیل یا زلزله می توانند برای کودکانی که آن ها را تجربه می کنند، بسیار آسیب زا باشند.

راه های تشخیص ترومای دوران کودکی
ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی کودکان از ابزارهای غربالگری معتبر برای ارزیابی رشد، سلامت روان و رفتار کودک استفاده می کنند. آن ها می توانند با تشخیص این که آیا علائم کودک مثل اضطراب، مسائل اجتماعی و تأخیر در رشد به دلیل تروما هستند یا خیر، کمک کننده باشند. برخی از شایع ترین راه های تشخیص تروما در کودکان عبارتند از:
- چک لیست علائم کودکان
- پرسشنامه سنین و مراحل گذرانده شده
- پرسشنامه سلامت بیمار
- پرسشنامه نقاط قوت و ضعف
اقدامات والدین برای درمان ترومای کودک
۱. درک احساسات کودک
از آن جایی که قسمت های شناختی مغز تکامل نیافته است، ممکن است کودک درکی از احساسات خود نداشته باشد. شناخت احساسات به درک و کنترل آن ها کمک خواهد کرد. به طور مثال، کودک بعد از یک سانحه رانندگی شدید ممکن است احساساتی مانند ناامیدی را تجربه کند که با گذر زمان و تشخیص ندادن آن، احساساتش را در قالب احساس خشم در مدرسه میان همسالانش نشان دهد. همین موضوع پیامدهای بد و ناخوشایندی را در مدرسه به همراه خواهد داشت.
البته همیشه صحبت در مورد احساسات ضروری نیست. بلکه آموزش آن می تواند از طریق بازی یا فعالیتی مشابه آن باشد. به خاطر داشته باشید کودک آسیب دیده در وهله اول، به توجه و اطمینان از حضور شما نیاز دارد و استقلال داشتن گام بعدی خواهد بود. بنابراین برای برقراری ارتباط مناسب به طور مرتب از تماس چشمی استفاده کنید. لحن تان باید گرم و صمیمی و در عین حال اطمینان بخش باشد. از تکرار کلمات آرام بخش و نوازش کودک دریغ نکنید. در ضمن، نگران احساس خودکفایی در او نباشید. زیرا در این مرحله القای حس اطمینان و امنیت از هر چیزی مهم تر خواهد بود.
۲. حرف زدن با کودک
با کودک تان صحبت کنید. بسیاری از والدین کودکان را از صحبت های بزرگسالان در خصوص تجربه های ناراحت کننده و احساسات دشوار کنار می گذارند. والدین با انجام این کار، فکر می کنند که از فرزندان خود حفاظت می کنند. در حالی که کودکان خیلی بیشتر از آن چیزی که ما از آن آگاه هستیم احساس می کنند. به ویژه زمانی که چیزی از آن ها مخفی نگه داشته می شود، آن ها کنجکاو و نگران می شوند. بنابراین بهتر است با کودکان در مورد تجربه ها و احساسات خود و آن ها صحبت کنید. البته بهتر است پیش از آن در مورد چگونگی شروع حرف زدن با کودکان اطلاعات کسب کنید.

۳. دادن احساس آرامش به کودک
در تجربه این آسیب ها، نخستین اقدامات مهم ترین و ساده ترین آن می باشند. القای حس آرامش به کودک و محبت بی قید و شرط از مهم ترین این اقدامات است. تصور کنید کودک تجربه یک تصادف رانندگی شدید را به عنوان یک تروما پشت سر گذاشته باشد. نیاز کودک در این مورد به خصوص، نیاز به احساس امنیت است. امنیتی که از والدین یا مراقبان خود دریافت می کند. امنیت به کودک احساس ثبات می دهد و به او کمک می کند که تعاملش با دنیای اطراف را از دست ندهد. تروما و سوانح آسیب زا سرشار از استرس هستند. استرس در کودکان می تواند به شکل آسیب های بدنی جدی مانند اگزما و آسم بروز پیدا کند. هم چنین ممکن است کودک به خاطر ناتوانی در انتقال مفاهیم، در مورد مشکلاتش حرفی نزند. اما این موضوع دلیل رفع اضطراب و استرسی که تجربه کرده است، نخواهد بود.
بهترین راه مقابله با این استرس، برگرداندن نظم زندگی روزانه است. نظم نقطه ای است که استرس را کاهش می دهد. با ایجاد برنامه منظم روزانه، کودک تان احساس امنیت و کنترل بر شرایطش را به دست می آورد. تکرار این حس امنیت و نوازش کلامی از سوی والدین یا مراقبان کودک به کاهش اثرات ترومای دوران کودکی کمک خواهد کرد.
۴. قوی تر بودن از کودک
در این مواقع درمانگر ممکن است توانایی تقابل والدین با اتفاق پیش آمده را در نظر بگیرد. اگر والدین یا مراقبان کودک اعتماد به نفس، ثبات و توانایی بالایی داشته باشند، درمانگر می تواند درمان را به طرف کودک معطوف نماید. در غیر این صورت، والدین نیز باید همراه با کودک روند درمان را طی کنند تا نتیجه مطلوبی به دست آید. موضوع مهم برای والدین این است که یاد بگیرند چگونه ناراحتی های کودک خود را تحمل کنند، بدون آن که خودشان دچار آسیب های جدی مانند استرس شوند.
یکی از اهداف اصلی آموزش والدین در بهبود ترومای کودک، آموزش آن ها با هدف ارزیابی اثربخشی و ضعف هایشان در رابطه با تربیت است. زمانی که کودکان می توانند درک کنند و بفهمند والدین شان قدرتمند و قادر به پذیرش مسئولیت شان هستند، احساس امنیت را تجربه خواهند کرد. داشتن این احساس به بهبود کودک کمک می کند. گاهی ممکن است کودک بیش از اندازه خود را مسئول بداند و حتی در صدد کمک به والدین بر آید. این جا است که والدین یا مراقبان منفعل بیشترین آسیب را به کودک وارد می کنند. چرا که باید قبول کرد کودک هنوز آمادگی لازم برای بهبود را ندارد و اضافه شدن نقش والدین به او، خارج از چارچوب توانایی های ذهنی و روحی اش خواهد بود.
بهترین راه مقابله در چنین شرایطی این است که والدین کاری کنند تا کودک آن ها را بزرگ تر، قوی تر و داناتر ببیند. والدین باید نقش خود را به بهترین شکل انجام دهند و مسئولیت پذیری شان را به کودک نشان دهند تا او احساس امنیت کند.

۵. مراقبت از خود یا خود مراقبتی
به عنوان والدین کودک به خاطر داشته باشید که مراقبت از خودتان یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. شما باید مطمئن شوید که از زندگی خود لذت می برید و تمام وقت خود را صرف مراقبت از دیگران نمی کنید. استراحت، غذا خوردن، خواب، بازی و ورزش، بخش های مهم یک زندگی سالم هستند. اگر قوی نباشید، نمی توانید به فرزند خود نیز کمک کنید تا قوی باشد. روی ارتباط عاطفی با فرزند خود تمرکز کنید. کودکان آسیب دیده معمولا از همه روابط ترس دارند. وظیفه شما اطمینان خاطر و حفظ ارتباط عاطفی سالم با فرزندتان است. حتما از ارتباط چشمی با فرزند خود استفاده کنید. این کار باید هر روز و در هر مکالمه انجام شود.
به کودک خود بیاموزید که هنگام صحبت به شما نگاه کند و اطمینان پیدا کنید در هر زمان که کودک خود را مخاطب قرار می دهید، با او ارتباط چشمی برقرار می کنید. این کار، ایمنی و امنیت را در کودک شما ایجاد خواهد کرد. طبیعی است که در این مسیر و در اتفاقات ناگواری که ممکن است رخ دهند، شما به عنوان والدین خشم را تجربه خواهید کرد. اما کنترل خشم مهارتی است که به شدت به آن نیاز دارید. کودک آسیب دیده ممکن است حساسیت های شما را فعال کند. اما شما می توانید به جای عصبانیت، خلاقیت به خرج دهید. بیاموزید که به غیر از عصبانیت، به یک نتیجه یا گزینه هوشمندانه برای تقابل با کودک خود دست خواهید یافت. بیشتر از این که بخواهید او را مجازات کنید، بر روی ارتباط خود با او تمرکز کنید.
درمان ترومای دوران کودکی
توجه به این نکته ضروری است که تجربیات و واکنش های هر کودک نسبت به تروما منحصر به فرد است. آن چه ممکن است برای یک کودک آسیب زا باشد، احتمالا برای کودک دیگر آسیب زا نخواهد بود. به یاد داشته باشید که تروما می تواند اثرات ماندگاری بر سلامت کودک داشته باشد و کمک گرفتن از یک متخصص بهداشت روان در کمک به بهبودی کودکان مفید خواهد بود.

امیدواریم از مطالعه این مطلب نهایت استفاده را برده باشید. در پایان پیشنهاد می کنیم مقالات ترومای جمعی و ترومای خیانت را نیز مطالعه فرمایید.
منبع : آرگا





















