دلیل استرس کودکان چیست؟ چطور به کودک استرسی کمک کنیم؟

زهرا شفیعی
۱۶ آذر ۱۴۰۲
۰

از اصلی ترین دلایل شکل دهی استرس در روحیات کودکان، تنش های خانگی می باشد. اگر در فضای خانواده آرامش حاکم است پس چاره دیگر محیط پر ازدحام مدرسه است که کودک را به سوی بارهای منفی روحی مضطرب کننده می کشاند.

شاید با خود بگویید که در خانه هیچ تنشی برای ابتلای کودک به استرس وجود ندارد پس دلیل استرس کودکان ما برای چیست؟ درست است که در برخی خانواده ها اختلافات والدین و جدایی آن ها یا زندگی با ناپدری و نامادری، نقل مکان کردن و مهاجرت آسیب های زیادی به دنبال می آورد اما دلیل اصلی دیگر حضور در مدرسه می باشد. در مدرسه کودک با اشکالاتی چون دوست یابی، درسی، ناسازگاری با معلم دست و پنجه نرم می کند و هیچ لذتی از گذران اوقات خود ندارد.استرس به هر گونه ای هم در روح ذهنی کودکان پیش آید، باز هم در صورت عدم توجه و درمان روان پریشی، شدت پیدا می کند. شکل دهی فضای رقابتی کودک را به قدری اذیت می کند که در صورت رویارویی با هر شکستی احساس سرخوردگی دارد و او را از درون در هم می پاشد. پس بهتر است والدین با برقرار سازی جوی آرامش بخش او را از این وهله دور سازند تا از گذران کودکی اش نهایت لذت را ببرد.

دلیل استرس کودکان و انواع آن

استرس خوب:

این فشار مثبت به گونه ای است که کودکان با وجود فضای رقابتی انرژی مثبت دریافت می کنند. استرسی که کمک می کند تا با صبر و بردباری گسترده مشکلات پیش آمده را به آسانی کنار بگذارد و عملکرد بهتری را از خود به نمایش بگذارد. در نهایت کودک میزان استرس تنش زای کمتری را از اطرافیان خود دریافت می کند.

استرس بد:

این فشار منفی به گونه ای است که بر خلاف استرس مثبت می تواند میزان شدت پذیری خشونت را در کودکان افزایش دهد. اما کودک چه می کند؟ کودک برای رویارویی با مشکلات پیش آمده قدرت کمی داشته و توانایی مقابله را ندارد. در نتیجه با تفکر اشتباه والدین و جریان کمک رسانی به کودک او مبتلا به بیماری های مربوط به سلامت قلب، بالا رفتگی فشار خون، شب ادراری، بی خوابی، کابوس و …. می شود.

دمدمی مزاج بودن از جمله دلیل استرس کودکان

نشانه های رفتاری تنش استرسی در کودکان کدام اند؟

نشانه های رفتاری برای بررسی دلیل استرس در کودکان:

پرخاشگری
خلق و خوی ضعیف
دمدمی مزاج بودن
وابسته به آدمیان
کاهش یافتگی تمرکز
نرس
رویارویی با مشکلات افراطی در مدرسه
خودداری از حضور در مکان هایی شلوغ چون مدرسه
گوشه گیری از اعضای خانواده و دوستان

نشانه های جسمانی تنش استرسی در کودکان کدام اند؟

نشانه های جسمانی برای بررسی دلیل استرس در کودکان:

شب ادراری کودکان
سر درد
شکم درد
افزایش و کاهش اشتها
کابوس های شبانه
اشکال در روند خواب و بیداری
تب
دانه های پوستی
درد
اسهال
و…

بررسی تمامی نشانه های آشکاری استرس در کودکان

زودرنجی و خشم:

کودکان همچون بزرگسالان قادر به بیان احساسات خود در هر حالتی از زمان و مکان نیستند، در نتیجه تنها قابلیت آن ها در بیان تند خویی و پرخاشگری می باشد. کودکان با هر نشانه ای زود از کوره و پیله خود خارج می شوند و با گاردگیری تمام شروع به درگیر شدگی با اطرافیان خود می کنند.

تغییر در رفتار:

از جمله تغییراتی که کودکان پر استرس با آن ها مواجه هستند، گوشه گیری و کاهش دهی قابلیت برقراری ارتباط در وجود خود با دیگران می باشند.

اختلال در خواب:

کودک با درگیر سازی ذهن خود دیگر از نظر جسمانی نیز در هم می ریزد.

او با این حالت همواره احساس خستگی می کند، کم حوصله است و گاه زیاد می خوابد یا خوابی در طول شبانه روز نخواهد داشت.

بی توجهی به روتین روزانه:

از جمله نشانه های استرس در این نکته بی میل شدگی به فعالیت های روزمره حول مدرسه و خانه، فراموش کاری و تاخیر اندازی می باشد.

تغییرات تغذیه ای:

پر خوری و کم اشتهایی

نشانه های فیزیکی:

ابتلا به سر درد و شکم درد

‌فشار آموزشی:

رقابت در محیط مدرسه و هم کلاسی ها، اضطراب را در روحیات کودک رشد می دهد و به گونه ای پیش می رود که او از اشتباه کردن و خوب نبودن ترس دارد.

فشار آموزشی از جمله دلیل استرس کودکان

شکل گیری تغییرات بزرگ در خانه و خانواده:

بروز تغییرات شوک آوری چون طلاق، مرگ یکی از اعضای نزدیک خانواده و حضور عضوی ناخوانده

امنیت کودک را بر هم می زند و او را از ادامه خوش زندگی باز می دارد.

قلدری و زورگویی:

کودکانی که با زورگویی و قلدری دیگران مواجه می شوند، به شدت به استرس مبتلا شده و این ترس همواره با آن ها خواهد بود.

مشاهده اخبار:

کودک با مشاهده تصاویری دردناک از صحنه اخبار چون حوادث طبیعی، جنگ، خشونت و …. دچار استرس می شوند و این ترس همواره با امکان پیش آمدن مصیبت برای خانواده خود با او همراه است.

مشکلات والدین:

کودکان با نظاره گری شرایط سخت والدین چون مسائل مالی، شغلی و درگیری های رفتاری به این احساس می رسند که توانایی کنترل و کمک به آن ها را ندارند، در نتیجه مبتلا به استرس می شوند.

مشکلات والدین از جمله دلیل استرس کودکان

نیاز به محبوبیت:

تا دوران کودکی همه برنامه های زندگی رو به روال است، اما بعد از آن، آن ها نیاز به دیده شدن، پذیرفته شدن و دوست داشته شدن دارند. اگر این احساس در آن ها کور شود دیگر میلی به زندگی نخواهند داشت.

فعالیت های فوق برنامه:

کودکان برای رهایی نیاز به استراحت، بازی و تفریح دارند. اگر دائما درگیر فعالیت های فوق برنامه باشند دیگر به رسیدگی نیاز ها نمی رسند و وقت کافی انجام آن ها را ندارند.

کتاب و یا تماشای فیلم ترس آور:

کتاب های تخیلی، تماشای صحنه های ترسناک، خشونت بار و ناراحت کننده قدرت روحی کودک را تضعیف می کند و تاثیر پذیری او را به ترس وا می دارد.

استرس در کودکان چه عوارض و نتایجی را به دنبال می آورد؟

آشکار پذیری دیابت، چاقی، مشکلات قلبی، سرطان و …

اوج صعودی ابتلا به افسردگی، مصرف مواد مخدر، برقراری وابستگی های ناسالم، بارداری در سنین پایان، ابتلا به بیماری های جنسی، خودکشی، خشونت های خانگی

طبق مطالعات گسترده ای در حوزه روانشناسی یزرگسالی که در کودکی مورد بی توجهی های های مستمر، سوء استفاده گری، آزار های خانگی قرار گرفته است، ساختار مغز او به دلیل حمایت ناکافی از سوی بزرگسالان تغییر پیدا می کند و دستگاه ایمنی بدن او آهسته وار تضعیف می شود. در نتیجه آسیب های مادام العمری برای کودک نتیجه خواهد گذاشت.

استرس مثبت چیست و با چه فواید اثر بخشی همراه است؟

استرس تنها به جذب چالش های منفی منجر نمی شود، بلکه در برخی موارد با تجربه مواجهات مثبت، کودک را به وادار سازی آمادگی و تمرکز بیشتر می کشاند. این جذب انگیزه بخش، به سوق دهی اهداف نتیجه مند شده تا کار ها را به خوبی پیش ببرد و مهارت های جدید کسب کند.

استرس همواره در هر وهله زندگی ثابت نیست. بلکه با رو در رویی هر موقعیتی، لحظه ای بوده و پس از پایان پذیری، از بین می رود. به فرض مثال:

کودکی که هر روز این استرس را بر دوش خود حمل می کند تا پیش از رسیدن مادر به خانه از سرکار، اسباب بازی هایش را جمع کرده و تکالیفش را انجام داده باشد به اجبار صورت می پذیرد اما در جذب مثبت هرگز چنین نیست و او با اشتیاق کامل به مسئولیت های خود پایبند عمل می کند.

استرس به کودک کمک می کند تا در امنیت سالم بماند:

استرس همچون آژیر قرمزی در مواجهه با خطر شروع به صدا سازی می کند. به فرض مثال:

با پیاده روی در خیابانی، شخصی به قصد اخاذی با حالتی رعب آور نزدیک می شود، آژیر استرس فعال شده و شما را برای واکنش دهی به آن آماده می سازد.

این هورمون های نجات بخش به بدن شما انرژی، تمرکز، قدرت و سرعت بیشتری می بخشد تا با دیدی گسترده تر رفتاری آگاهانه داشته باشید.

اما هر زمان که در امنیت باشید، مغز ناخودآگاه آژیر های استرس زا را با کاهش دهی پمپاژ تولید اکسیژن اضافی خاموش می کند و با توقف جریان هورمون ها بدن را به حالت آرامش باز می گرداند.

گوشه گیری از جمله دلیل استرس کودکان

استرس به رویارویی شما با لحظه ای بزرگ کمک کننده است:

هر آدمی برای حضور در برنامه ای هدفمند از گذشته آمادگی کافی را برای مقابله با پیروزی آن ندارد. در نتیجه پیش از هر رخداد حادثه ای دچار استرس می شود.

به فرض مثال کودکی در هفته های طولانی شعری را حفظ کرده تا در جشن مدرسه اش با حضور اکثریت معلمان و دانش آموزان دیگر بخواند. اما حال او به لرزش دست و پاها مبتلا شده و احساس استرس دارد.

برای این منظور امواج احساسی را چون انرژی فرض بگیرید و برای رهایی نفس عمیقی بکشید و نشان دهید که شما قوی تر از آنی هستید که به ظاهر نشان می دهید.

کودک حال باید به جرات بایستد، پاهایش را به زمین کوبد و از بودن خود لذت ببرد و افتخار کند، آنگاه با شعر سرایی تلاش خود را به انجام برساند.

هر بار که با این صحنه دست و پنجه نرم کنید، رفته رفته درجه استرس درونی کاهش پیدا کرده و اعتماد به نفس بیشتری خواهید داشت.

استرس می تواند کودک را به سوی آمادگی سوق دهد:

پیش از رسیدن به مرحله ای از زندگی، دلشورگی و استرس کمی طبیعی است. نشان از خبری مثبت است چون یادآور می شود که حال زمان استراحت نیست، زمان آماده شدن برای لحظه ای است که مدت هااست منتظر آن هستید.

به فرض مثال کودک برای هفته بعد امتحان ریاضی دارد. او در تمام هفته به مطالعه و تمرین سوالات متنوع پرداخته، اما در چند روز آخر از خستگی تمام، کار را کنار گذاشته و به نتیجه فکر نمی کند. با استرس به جان افتاده دوباره نگاهی به اطراف می اندازد و به تلاش ادامه می دهد.

اگر هنوز هم ترس دارید، از والدین معلمان یا بزرگسالان بخواهید که در یادگیری کمک کنند تا کودک با احساس آمادگی بیشتر در مدرسه حضور پیدا کند.

استرس می تواند به وجود مشکل و نیاز به توجه اشاره کند:

ریشه برخی استرس ها ناشی از عدم کنار آمدن با مشکل مد نظر است. مشکلی که با ادامه دار بودن، انگیزه را از آدمی می گیرد و او را به بیماری های روانی مبتلا می سازد.

به فرض مثال گاه کودکی به دلیل پرخاشگری پدر و مادر دچار استرس می شود و هرگز نمی تواند از آن رهایی پیدا کند و به درک برسد که این امر گذرا است.

در چنین حالتی، هورمون های استرس زا در سطح پایین فعال می مانند تا در شرایط مهلک دوباره افزایش پیدا کنند.

برای رهایی نیاز به حمایت کننده است. حمایت کننده ای که با اطمینان کامل حرف های شما را گوش دهد و برای رفع آن به کمک شما بپردازد.